Người Xa Phó với quan niệm bếp lửa là linh hồn của ngôi nhà, nên trong mỗi gia đình luôn đặt bếp lửa ở vị trí cố định, thuận tiện cho việc đun nấu. Bà con tin rằng bếp lửa không chỉ đơn thuần dùng để nấu nướng mà còn mang ý nghĩa tâm linh, tượng trưng cho sự no đủ, hạnh phúc, gắn kết các thành viên trong gia đình.

Hôm nay, bếp lửa của gia đình ông Vừ A Xín, thôn Khe Luộc, xã Thống Nhất, thành phố Lào Cai đông người hơn bởi có con cháu ở xa mới về. Với người Xa Phó, bếp lửa không chỉ là nơi đun nấu các món ăn mà còn lànơi giữ ấm, là trung tâm của gia đình, nơi những câu chuyện, những phong tục được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Người Xa Phó kiêng dập lửa bếp vào ban đêm, bởi cho rằng dập lửa ban đêm là điềm không may, có khi cả mùa nương sẽ mất trắng, con cái đau ốm. Vì thế, dù có tắt bếp thì bà con vẫn ủ than để sáng mai chỉ cần thổi nhẹ là lửa cháy trở lại.
Ngày nay, nhiều gia đình trẻ người Xa Phó đã có bếp gas, bếp điện, nhưng bếp lửa truyền thống vẫn giữ vị trí quan trọng. Vào các dịp lễ tết, hiếu, hỷ, bà con vẫn trở về bên bếp củi, nấu những món ăn truyền thống, nhắc nhớ về cội nguồn. Bữa cơm của gia đình ông Xín hôm nay đơn giản nhưng ấm áp. Dù thời gian có thay đổi, một số tiện nghi hiện đại đã xuất hiện, thì bếp lửa vẫn hiện hữu, bởi đó là văn hóa, là bản sắc riêng của dân tộc Xa Phó.
PHÒNG THỜI SỰ